Papierowa moda

Papier jako tkanina? Brzmi niedorzecznie - materiał delikatny i nietrwały, wręcz efemeryczny. Jak głosiła jedna z reklam „Nowość dla modnych i niecierpliwych. Zabawna moda na szybką zmianę garderoby”. Wystawa RRRIPP!! FASHION PAPER zorganizowana została przez organizację ATOPOS zajmującą się promowaniem ciekawych zjawisk z zakresu sztuki, mody i wzornictwa. Pierwsza wystawa odbyła się w Benaki Muzeum w Atenach w dniach 01.03. - 15.04. 2007, kolejna miała miejsce w Mudam Muzeum w Luksemburgu (11.10. 2008 - 02.02. 2009). Wystawę można obecnie oglądać w Muzeum MoMu w Antwerpii (05.03. - 16.08.2009), a od października tego roku (do stycznia 2010) w Design Museum w Londynie.

wystawa w MUDAM Musée d'Art Moderne Grand-Duc Jean, Luxemburg

Papier używany był z powodzeniem do tworzenia ubrań i dodatków w różnych kulturach zarówno dawniej jak i współcześnie. Już w X w. w Japonii znana była technika kamiko. Mocny, twardy papier poddawany był obróbce (która polegała na przemiennym „gnieceniu” i „prostowaniu”) oraz impregnowany. Kamikos, tworzone i noszone przez buddyjskich mnichów, były stosunkowo wytrzymałe i nieprzemakalne.

W Europie i Ameryce pod koniec XIX wieku zaczęły pojawiać się papierowe dodatki do ubrań, takie jak kołnierzyki czy mankiety do koszul. Niska cena papierowych elementów garderoby była dużą zaletą. Ich użyteczność została wykorzystana w czasach I wojny światowej. W oficjalnym dekrecie rząd niemiecki wydał polecenie chowania zmarłych w papierowych ubraniach, aby nie tracić w ten sposób potrzebnych materiałów. Do lat 60. XX wieku biedniejsze warstwy społeczeństwa również wykorzystywały papierowe ubrania do chowania swoich najbliższych. Ubiory pogrzebowe, które znajdują się w zbiorach Heimatmuseum (Hohenwestedt, Niemcy) imponują pieczołowitymi dekoracjami oraz imitacjami drogich materiałów.

Michael Cepress, kołnierzyki dla nowoczesnego mężczyzny, 2006

Papierowe sukienki prawdziwą popularność zdobyły w 1966 roku, kiedy to firma Scott Paper Company (specjalizująca się w produkcji wyrobów higienicznych) wprowadziła je na amerykański rynek. Sukienki produkowane były w jednym kroju, z dwoma rodzajami nadruków do wyboru i w czterech rozmiarach. Papierowa sukienka kosztowała jednego dolara. Klientka musiała do tej kwoty dołączyć znaczek za 25 centów i wycięty kupon z jednego z produktów. Trzeba zauważyć, że papierowa sukienka nie była szyta ze zwykłego papieru. Materiałem była celuloza wzmocniona wiskozą (potem była to celuloza z bawełną). Produkcja sukienki była łatwa i szybka, a sam materiał trwalszy i bardziej odporny niż zwykły papier. „Papierowa” sukienka i jej twórca odnieśli ogromny sukces. Stany Zjednoczone i nie tylko zapełniły się butikami z papierową odzieżą. Już w 1967 roku Andy Warhol promował nowy pomysł: „paint-your-own-dress”. Na jednym z pokazów Nico, wokalistka zespołu Velvet Revolver, leżąc na stole w białej papierowej sukience stanowiła „płótno”, na które Warhol nanosił swe malarskie pomysły. W ten sposób w sprzedaży znalazła się sukienka wraz z farbkami, dzięki którym każdy mógł stać się artystą i stworzyć własny deseń. Ten prosty pomysł zmienił pozycję konsumenta w czynnego współtwórcę produktu. W tym samym czasie powstawały „Poster Dresses” artysty grafika Harry’ego Gordona. Na zaprojektowanych przez niego sukienkach drukowane były ogromne powiększenia zdjęć. Do wyboru była sukienka z okiem, kotem lub różą. Nadruk na sukience bywał również manifestem jak ta z dłonią Allena Ginsberga ułożoną w buddyjski gest pokoju, na której widniał fragment jego utworu.

The Souper Dress, USA 1968

okładka magazynu Wich?, sierpień 1967

Prasa popularna w tych czasach często ostrzegała o ryzyku noszenia papierowej garderoby. Potencjalne ryzyko rosło na licznych przyjęciach, gdzie paliło się papierosy, a także popularną wtedy marihuanę. Obawy doprowadziły do sporządzenia specjalnego raportu przez Federal Trade Commission, który mówił o tym, że papierowa odzież spełnia standardy Flammable Fabrics Act. Ubrania pokrywano warstwą materiału niepalnego. Było to jedną z przyczyn, dla których nie można było ich prać. W 1968 roku papierowe sukienki były już passé.

Obecnie papier rzadko używany jest jako materiał krawiecki. Jego właściwości użytkowe nie budzą już tak dużego zainteresowania wśród projektantów. Jednak dzięki rozwojowi przemysłu chemicznego projektanci coraz częściej sięgają po materiały przypominające papier. Przykładem może być materiał tyvek opatentowany przez firmę Dupont. Początkowo wykorzystywany do tworzenia kostiumów teatralnych, obecnie bardzo często stosowany przez projektantów mody (np. Martina Margielę czy Waltera Van Beirendoncka). Użyty również w polskim projekcie UEG („Usa E Getta” czyli „zużyj i wyrzuć”) autorstwa Ani Kuczyńskiej i Michała Łojewskiego. Najbardziej inspirujący dla projektantów mody jest delikatny, a zarazem minimalistyczny charakter papieru. Za przykład mogą posłużyć liczne projekty nawiązujące stylistyką do sztuki orgiami – o ostrych kątach, często bardzo skomplikowane jak te Sandry Backlund. Innym sposobem drapowania tkaniny jest ta przywodząca na myśl pogniecioną kartkę papieru w projektach Junya Watanabe, a także Helmuta Langa. Czy wreszcie „wycinanki” Rei Kawakubo, które z powodzeniem zastępują koronkę. Wszystkie te wydawałoby się nowoczesne rozwiązania odsyłają nas z powrotem do Japonii. Gdyż to właśnie tam należy szukać korzeni papierowej mody. Współcześnie przy tak szybkiej zmianie trendów z sezonu na sezon moda staje się medium chwilowym czy wręcz ulotnym. Być może idealnie realizującym te założenia materiałem jest papier – równie kruchy i jednorazowy…

Sandra Backlund

Sandra Backlund

John Galliano dla domu Christian Dior
Houte Couture 2000